Lekcja 8. Funkcjonalność studiów nagrania

Przystępując do napisania tego artykułu, chciałbym tradycyjnie zacząć takimi słowami: jakby, tak i tak, drodzy czytacze, w zeszłych artykułach rozpatrzyliśmy takie pytania, a w tym rozpatrzymy pytania funkcjonalności studia nagrania, które są związane z problemami zasilania elektrycznego, uziemienia, designe, wentyłacji, klimatyzowania, sygnalizacji, związku, przeciwpożarowej obróbki i tak dalej. Na każdy z tych punktów planowałem wyróżnić niewiełki rozdział. Jednak w miarę przygotowania artykułu jego rozmiary wezbrały na tyle, że stało jasno: jednym artykułem obejść się nie można.

Philip Newell i autor artykułu podczas pracy nad nową książką w domowym gabinecie Ph.Newella.

Tak już wyszło, że przelane powyżej problemy u nas zawsze uważały się drugoplanowymi na tle takich problemów, jak, na przykład, dobór sprzętu dla studia albo izolacja dźwiękowa. Najbardziej progresywne mogły jeszcze dodać tu umowy monitoringu i/albo charakterystyki akustyczne pomieszczeni. Ale już nie raz mówiłem, że przy projektowaniu studiów nie istnieje drobiazgów, i lekceważenie nimi może z czasem zagrać zły dowcip z właścicielami studiów. Po raz kolejny w tym przekonałem się tego lata, gdy w ciągu dwóch tygodniów gościł u Philipa Newella (w obecnej chwili on mieszka na zachodzie Hiszpanii, w przepięknym mieście Wigo, które jest rozmieszczone w prowincji Gałycja, na brzegu Atlantyckiego oceanu). W miarę rozpatrzenia pytań danego artykułu, będę pokrzepiał ich żywymi przykładami z zobaczonego i usłyszanego.

Podróż wydała się na podziw nasyconej. Odwiedziliśmy wiele studiów na zachodzie Hiszpanii i w Portugalii, zapoznały się z ich działaniem i problemami, powstającymi w trakcie ich eksploatacji. Dużo czasu przeprowadziły w omawianiu nowej książki Newella (już szóstej!), która będzie poświęcona głośnikom i wzmacniaczom potęgi. A oto ta nowina może zainteresować naszych czytaczy: Philip Newell opracował nowy model studyjnych monitorów – Reflexion Arts 240b (rysunek 1, 2) – które są przeznaczone dla pracy w niewielkich kontrolnych pokojach placem od 15 do 25 kwadratowych metrów. Zwyczajnie, słowami nie opiszesz działanie monitorów, ta i rzecz ta jest naprawdę indywidualistyczna: komuś więcej pasują jedne monitory, a komuś inne. Osobiście cztery lata pracowałem na monitorach Reflexion Arts 239 (rysunek 3), opracowanych Newellem, i mogę powiedzieć, że odkąd mi nie popadało się nic podobnego. I jestem teraz wdzięczny Philipowi, że zadedykował mnie w tajemnicy technologii ich rozliczenia, wyrobu i nastrajania.

W poprzednich artykułach naszego cyklu dosyć dużo było napisano o to, jakimi powinny być studyjne pomieszczenia, zwłaszcza te z nich, w których planuje się praca muzyków. Całkiem oczywiście, że jakiekolwiek indywidualistyczne skłonności każdego muzyka w rozdzielności nie mogą być zadowolone w designe konkretnego studia, dlatego osiągnięcie idealnych eksploatacyjnych charakterystyk nie jest możliwe. Jednak, w tym pytaniu istnieją kilku nadawczych ciapek, które trzeba rozpatrzyć. Proponuję zacząć z oświetlenia.

Oświetlenie

Designerom wnętrz jest znany «fokus», gdy pomieszczenia z jasnymi powierzchniami wizualnie zdają się więcej, aniżeli takie same pomieszczenia z ciemnymi ścianami albo nie dostatecznym oświetleniem. Innymi słowami, designe studia nie musi stwarzać przygnębiającą atmosferę, przecież w pomieszczeniach studia wielu ludziom należy pracować nie jeden dzień. I zależą te odczucia w pierwszej kolejności od wnętrza studia i przemyślanego charakteru oświetlenia w nim. W studiach wykorzystuje się jak sztuczne, tak i przyrodnicze oświetlenie, przy czym odsetek studiów z wykorzystaniem przyrodniczego oświetlenia w ostatnim czasie coraz więcej rośnie.

Przyrodnicze oświetlenie

Rysunek 1. Monitorny system Reflexion Arts 240b (z driverami niskiej częstości białego koloru) – ostatnie opracowanie Philipa Newella. Jest przeznaczony dla niewielkich kontrolnych pokojów placem 15-25m2. Rozdzielanie częstości (crossover) i wzmacnianie – firma Neva Audio (Sankt Petersburg)

Nawet nie zbyt uważna analiza rozwoju europejskich studiów pozwala wysnuć o to, że przyrodnicze oświetlenie w salach tonowych wykorzystywało się o wiele częstszym w tych studiach, które rozmieszczały się poza zasięgiem miejskiej granicy. Tak złożyło się historycznie. Wiarygodną przyczyną tego było owo, że w sytuacji spokojnego wiejskiego życia w studiach nie powstawały takie same poważne problemy z izolacją dźwiękową, jak w tych studiach, które rozmieszczały się w granicach szumnych miast i megapolisów. Będziecie godziły się, że dla samopoczucia człowieka bardzo poważnie znać, co odbywa się w obecnej chwili zewnątrz studia. Uważam nie normalną taką sytuację, gdy personel, pracujący w studiie, określa wyjątkowo po ściennym elektronowym zegarze, co że teraz naprawdę: dzień albo noc? Nieobecność okien i dziennego światła negatywnie zarysowuje się na samopoczuciu ludzi. W nasz czas ten problem jest zbadany z medycznego punktu wzroku o wiele więcej, aniżeli kilka lat temu. I gdy rozwój technologii budownictwa studiów pozwolił zachowywać izolację dźwiękową studyjnych pomieszczeń nawet z zastosowaniem zewnętrznych okien, jak wkrótce przyrodnicze oświetlenie stało się rozpowszechnionym i zażądanym w studiach. Osobiście zawsze pragnę zachować w designe studiów zewnętrzne okna; wyjątkiem mogą być chyba tylne ściany kontrolnych pokojów. Pewnego dnia mi zdarzyło się odwiedzić studio, rozmieszczone w oddzielnie stojącym domu. Okna sali tonowej tego studia były zrobione w dachu! U tego studia byli kilku interesantów, które lubiły pracować w niej właśnie po nocach, przy wyłączonym albo przygłuszonym sztucznym oświetleniu. I w tym nie ma nic niezwykłego: trzeba widzieć, jaki czarowny wygląd nocnego gwiaździstego nieba zwierza się przez te okna!

Sztuczne oświetlenie

Rysunek 2. Tenże monitorny system (Reflexion Arts 240b). Monitory są wmontowane do frontalnej ściany równo. Rekonstrukcja studia zbliża się do zakończenia

Sztuczne oświetlenie w w jakimkolwiek wyglądzie jest obecne we wszystkich bez wyjątku studiach. Ono również może wykorzystywać się w artystycznych celach, oświecając niektóre detale wnętrza, stwarzając w studiie szczególną atmosferę.

Chcę od razu odznaczyć, że zażywanie fluorescentnych kinkietów «dziennego światła» w studiach jest zabroniono. Fluorescentne oświetlenie różni się niektórej szorstkością, a fluorescentne kinkiety stwarzają szereg mechanicznych i elektrycznych problemów, związanych w szczególności z mechanicznym szumem pracującego kinkietu i z powstaniem elektromagnetycznych przeszkód. Problemy mechanicznych szumów niekiedy można rozwiązać za pomocą usuwanego ustawienia balastowych dławików (indukcyjnych cewek), ale elektromagnetyczne przeszkody mogą być prawdziwą karą dla gitarzystów i gitarzystów basowych. Praktyka pokazuje, że wykorzystanie fluorescentnego oświetlenia jest dopuszczalne chyba w dużych studiach z wysokością sufitów więcej sześciu metrów. Ale ogólnie z podobnymi kinkietami są więcej problemów, czym korzyści.

Rysunek 3. Monitorny system Reflexion Arts 239 w studiie. Aktywny crossover – UREI. Wzmacniacze potęgi – Neva Audio. System jest obliczony dla zażywania w kontrolnych pokojach małych i średnich rozmiarów

Oświetlenie – rzecz jest naprawdę indywidualistyczna, w tym nie ma żadnych wątpliwości, a designe oświetlenia studia można w ogóle rozpatrywać jak oddzielny fach. U każdego z nas są swoje łakocie. Na przykład, wielu ludziom nie podobają się punktowe kinkiety z halogennymi lampami, ponieważ oni uważają ich światło za nieprzyjemne i chłodne. Z innej strony, bardzo praktyczną decyzją było by zażywanie kinkietów z lampami rozgrzewania, kolby których są wypełnione argonem; dla mnie tak i zostaje zagadką, dlaczego w studiach dość często rezygnują ich stosować.

W swoich projektach ja, na przykład, często stosuję lampy rozgrzewania P63 z potęgą 60 Watów z lustrzanym reflektorem i matowym szkłem. Na rysunku 4 pokazano, jak te kinkiety ustalają się w kraty dekoracyjnej akustycznej błony sufitu, stwarzają miękkie dyfuzyjne oświetlenie, zwłaszcza w pomieszczeniach z jasnym obiciem ścian (rysunek 5). Odległość między lampami składa w przybliżeniu 115-135 centymetrów. Dane kinkiety łączą się z reguły do grup, każda z których ma swoją regulację, że pozwala operatorowi wahać się oświetleniem pomieszczenia. Dla stworzenia dyfuzyjnego oświetlenia i w twórczych celach są przydatne ścienne kinkiety różnego designe. Jak i w ostatnich podobnych wypadkach, wszystko tu zależy od budżetu i «lotu myśli» designera.

Rysunek 4. Na kończącym etapie rekonstrukcji kontrolnego pokoju. Na suficie znajdują się ramki, które w późniejszym będą obciągały się tkanką. W ramkach są zrobione specjalne miejsca dla późniejszego umocnienia kinkietów P63

Na rysunku 6 jest pokazany pokój, w którym kinkiety są utajone na poziomie podłogi. Kamienne murowanie w tym wypadku jest oświetlono starymi teatralnymi sofitami, skompletowanymi lampami rozgrzewania. Na rysunku 7 pokazano wykorzystanie ściennych kinkietów pod postacią prastarych kandelabrów w celu stworzenia efektu prastarego zamku. W pomieszczeniu na rysunku 8 na steli była ustalono para kinkietów z 60-stopniowymi reflektorami i lampami rozgrzewania, skierowanymi na dół; widać również fragment ustalonego w dachu okna, które przepuszcza przyrodnicze oświetlenie.

Wszystkie wskazane rodzaje oświetlenia sprzyjają możliwości czytania nót muzykami. Przy konieczności oświetlenie wykorzystuje się również dla stworzenia pewnego humoru, dla czego być może również wykorzystanie różnego koloru oświetlenia, a także podświetlań diodami świecącami, zdolnych stwarzać praktycznie jakikolwiek odcień koloru. Odrębny humor stwarza również oświetlenie, tworzące się ściennymi kinkietami albo elektrycznymi «świecami».

Rysunek 5. Studio «Dobroliot», Sankt Petersburg. Oświetlenie sali tonowej kinkietami P63

Co najlepiej wykorzystywać dla kontroli oświetlenia? Wyłączniki? Okazuje się, to daleko nie samy lepszy wybór. Jakiekolwiek włączanie/wyłączanie światła przeprowadza się przejściowymi procesami, wyrażającymi się w słyszalnych prztyczkach w dźwiękowym trakcie. Zwłaszcza przykro, gdy takie zdarza się podczas miksingu. Praktyka pokazuje, że najlepiej dla tych celi wykorzystywać wariaki (rysunek 9). Wariaki – to odmiana zmiennych transformatorów. Oni nie stwarzają żadnych problemów związanych z elektrycznymi interferencyjnymi szumami, które stwarzają czasami praktycznie wszystkie elektronowe systemy. Wariaki obniżają napięcie w lampie rozgrzewania bez jakichkolwiek utrat potęgi i wydzielania ciepła (w odmienność, na przykład, od potencjometrów, które obluzowują oświetlenie kosztem rezystywnych utrat). Wariaki mają znaczne rozmiary (obok 15 centymetrów w średnicy i tyle również do głębi) i kosztują dosyć drogo (obok 80 dolarów za model potęgą 500 Watów), ale po wszystkich ostatnich parametrach oni – idealny wybór dla kontroli oświetlenia w studiie.

Rysunek 6. Studio Townhouse Two, Londyn. Kinkiety są utajone na poziomie podłogi. Kamienne murowanie w tym wypadku jest oświetlono starymi teatralnymi sofitami, skompletowanymi lampami rozgrzewania

Systemy elektronowej regulacji oświetlenia, korzystające półprzewodnikowe przełączniki, mogą stwarzać duże indukcyjne przeszkody jak w systemie zasilania elektrycznego studia, tak i pod postacią elektromagnetycznych promieniowań. Nie nadaje się możliwym włączać zmienne napięcie bez powstania plusków napięcia. Teoretycznie, doskonała sinusoidalna fala może składać się tylko z początku czasu do nieskończoności, a dlatego nie może być włączona albo wyłączona bez przejściowych procesów. Nawet jeśli znajdujecie, że do tego ciężko uwierzyć, wierzcie w to! Domagać się potrzebnego efektu można tylko skomplikowanymi elektronowymi środkami dla produkcji «czystego» zmiennego napięcia, ale podobne systemy mogą okazać się nawet drożej wariaków.

W jakimkolwiek razie, który system oświetlenia by nie wykorzystywał się w Waszym studiie, ogólna reguła powinna być takiej: lepiej więcej światła, czym mniej. Nadmierny świetlny potok zawsze można zmniejszyć wariakiem albo odłączeniem jakiejś grupy lamp. Ale jeśli dla czytania not i na ogół ogólny poziom oświetlenia będzie nie dostatecznym, praca może stać się bardzo męczącą.

Wygoda i komfort

Ogólny komfort również jest ważnej składowej ze względu na owe, że komfortowe umowy dla muzyków sprzyjają ich lepszego wykonania. W tym wypadku chodzi o wygodzie pracy muzykom, a nie o tym patosu, z którym studio może wyglądać. To całkiem różne rzeczy, przy czym niekiedy wyłączające wzajemnie jeden jednego. Pragnienie do patosu niektórych właścicieli studiów graniczy dosłownie z idiotyzmem, i, z reguły, wszystko to robi się właśnie kosztem funkcjonalności studia. Niżej rozpatrzymy kilka przykładów. A teraz kilku momentów, na które trzeba zwrócić uwagę dla podtrzymania odpowiedniego poziomu funkcjonalności studia.

Kable, znów kable

Na pewno, nic tak nie zabija twórczego humoru muzyków, jak góry brudnego kablu w pomieszczeniu studia i rozproszony tu i ówdzie inny «techniczny» sprzęt. Odczuwalnie pomóc w rozwiązaniu tego problemu mogą utajone kanały dla kabla, wyrób których projektuje się od samego początku. Kanały dla kabla mogą znajdować się w podłodze albo przechodzić po ścianam studia za tkankowym obiciem.

Rysunek 7. Studio Blackwing, Londyn. Ścienne kinkiety wykorzystują się pod postacią prastarych kandelabrów w celu stworzenia efektu prastarego zamku

W kanałach dla kabla, które przechodzą wewnątrz podłogi, z reguły, torują się multikory (dla łączenia mikrofonowych pudełek sal tonowych z mixerami albo komutacyjnymi boazeriami w kontrolnym pokoju), kable podłaczania komputerowej techniki (w tych wypadkach, gdy komputery znajdują się w usuwanych wnękach, i trzeba torować wideo-przedłużacze dla komputerowych monitorów, przedłużacze dla klawiatur i «pach», SCSI-kabel i t.d.), a także komplet kabli między kontrolnym pokojem i machine room (multikory, remote cable i inne). Istnieją dwa główne sposoby uszczelki kanałów dla kabla w podłodze.

Wykładanie «pływającej» podłogi kończy się, z reguły 10-centymetrowym podkładem, 3-centymetrową «kanapką» płyta gypsowa/ruberoid/płyta gypsowa i 4-centymetrową warstwą płyty wiórowej, która składa się z dwóch 20-mm warstw płyty wiórowej, krawędzi których kryją jeden jednego, klejonych klejem PWA i zwiniętych 35-mm wkrętami samowiertnymi. Podczas układania górnych warstw płyty wiórowej zawczasu zakreśla się – według projektu – przyszłe miejsce rozmieszczenia kanałów dla kabla. Poważnie pamiętać: w tych miejscach warstwy płyty wiórowej między sobą nie kleją się i nie ściągają się! Po zakończeniu układania «pływającej» podłogi można przystępować do wyrobu kanału dla kabla. Po zawczasu zarysowanych liniach za pomocą piły elektrycznej, nastrojonej na głąb 20 milimetrów, przecięła się górna warstwa płyty wiórowej, potem ona wyjmuje się i porządnie składa się do strony. Potem piła elektryczna nastraja się na głąb przecinania obok 100-120 milimetrów, potem przecięła się dolna warstwa płyty wiórowej, «kanapka» i częściowo podkład. Uwaga, ostatnie warstwy trzeba kroić po warunkowej linii, która znajduje się bliższe do osiowej linii kanału dla kabla w przybliżeniu na 50 mm. Pozostałości płyty wiórowej, «kanapki» i mineralnej waty można wyrzucić, a odłożone pasmo górnej warstwy płyty wiórowej nam przyda się jak przykrywka naszego kanału dla kabla. Występ, że utworzył się w podłodze, między różnymi warstwami płyty wiórowej będzie służył wnęką dla przykrywki kanału dla kabla i miejscem przywiązywania jej do podłogi. Bezpośrednio kobiałkę kanału dla kabla można zrobić samym z dykty grubością 7 mm. Boczne ścianki kobiałki w późniejszym będą przywiązane wkrętami samowiertnymi do przekrojów poprzecznych dolnej warstwy płyty wiórowej. Głąb kobiałki powinien być takim, byle nie dopuścić kontaktu kobiałki z konstruktywną podłogą budowli, z reguły 70-120 mm. Szerokość podobnego kanału dla kabla (w odróżnieniu od jego głębi) praktycznie jest nie ograniczona, chociaż zachwycać się zwłaszcza też nie trzeba. Przecież w jakimś sensie podobne kanały dla kabla można rozpatrywać jak «dziurę» w izolacji dźwiękowej.

Rysunek 8. Studio Chambles, Marlow, Anglia. Na suficie ustalono parę kinkietów z 60-stopniowymi reflektorami i lampami rozgrzewania, skierowanymi na dół; widać również fragment ustalonego w dachu okna dla przyrodniczego oświetlenia

Prostszy sposób uszczelki kanałów dla kabla podłogi jest pokazany na rysunku 10. Jak można zobaczyć, tu jak kanały dla kabla wykorzystują się zwyczajne kanalizacyjne rury. Naturalnie, zawierać ich trzeba dokładnie odpowiednio do projektu, a także precyzować kierunki rur, byle w późniejszym – podczas zaciągania kabla drutem – nie powstawało problemów z jego przechodzeniem. Usterka tego sposobu jest chyba w tym, że podobny kanał dla kabla, w odróżnieniu od przelanego powyżej, nie obsługuje się.

Wszystkie ostatnie rodzaje komunikacji można torować w kanałach dla kabla, znajdujących się wewnątrz ścian. To mogą być kable systemów sygnalizacji, wentyłacji, klimatyzowania, napięciu elektrycznego, internet/telefon i t.d. Ta i czyżby mało co jeszcze będzie trzeba podczas eksploatacji studia! Dlatego jednym z głównych wymagań do tych kanałów dla kabla jest możliwość dostępu do nich. Jeśli rozpatrywać strukturę błon większości studyjnych pomieszczeni, to za ramkami z tkanką zobaczymy warstwę pilśni (w pewnych wypadkach – mineralnej waty na bazaltowej podstawie), potem warstwa ruberoidu i karkas akustycznej błony, do którego te warstwy są przymocowane. Pionowe osełki karkasa akustycznej błony są rozmieszczone w zasadzie z krokiem do 60 centymetrów i są podpierającymi, dlatego ich zaczepiać nie można. A dla umocnienia i przycisku ruberoidu i pilśni do nich można wykorzystywać osełki 50 x 50 mm, które nie będą podpierającymi, oprócz tego dane osełki będą służyły podstawą dla dokładnego utrwalenia ramek z tkanką. Jeśli dopuścić, że wysokość karkasa akustycznej błony jest 3 metry, to nam nie obowiązkowo przyciskać do jego pionowych osełek ruberoid takimi samymi trzymetrowymi osełkami 50 x 50 mm. Jedną trzymetrową osełkę możemy zamienić kilku pionowymi osełkami z niektórą odległością między każdą parą sąsiednich górnych i dolnych osełek. A w tych odstępach rozmieścić kanały dla kabla poziomego ukierunkowania (rysunek 11a). Z reguły, takie kanały mają szerokość od 50 do 250 mm, a wysokość ich rozmieszczenia stosunkowo poziomu podłogi może być 60-70 cm i 220-230 cm. Górne kanały dla kabla są zwłaszcza potrzebne na tych ścianach, gdzie trzeba przeprowadzić kabel nad drzwiami i oknami. Ze względu na ten fakt, że w różnych pomieszczeniach studia podłoga może być różnej grubości, wysokość uszczelki kanałów dla kabla uzgadnia się jeszcze do początku projektowych prac, co pozwala zawczasu zostawać otwory pod nich w ceglanych ścianach między oknami. Pionowe przemieszczenie kabla we wskazanej konstrukcji całkiem nie jest problemem: podejmować i opuszczać kabel można w jakimkolwiek miejscu ściany między pionowymi osełkami, odległość między którymi jest do 60 cm.

Рисунок 9. Вариак. Используется для регулировки освещения в студии, а также для регулировки интенсивности работы вентиляционной системы

Rysunek 9. Wariak. Wykorzystuje się dla regulacji oświetlenia w studiie, a także dla regulacji intensywności działania układu wentylacyjnego

Zażywanie opisanych powyżej kanałów dla kabla sprzyja podtrzymaniu trybu w studiie i stworzeniu w niej twórczej atmosfery. Trzeba zawsze pamiętać, że muzyków nigdy nie trzeba rozpatrywać jak obsługę technologicznego procesu nagrania. Trzeba również oddawać sobie sprawozdanie, że to właśnie studia istnieją po to, żeby nagrywać muzyków, a nie muzycy istnieją, byle odtwarzać niektóre dźwięki dla studia i być w niej zaledwie częścią technologicznego procesu. Dostatecznej czułości do tego pytania wciąż bardzo często brakuje u personelu studiów, zwłaszcza u tych, kto więcej specjalizuje się na technicznych pytaniach, czym na pytaniach twórczości.

Inne

Lekkość dostępu do studia dla muzyków – jeszcze jeden moment, związany z funkcjonalnością studia. Jego rozpatrywaliśmy jeszcze w pierwszym artykule naszego cyklu. Studia, które są rozmieszczone na czwartej kondygnacji budowli, w której nie ma windy, z reguły, są skazane na nie długie życie. Dla muzyków z szczelnym grafikiem pracy poważnie przewidzieć możliwość parkowania dla samochodów, lekkość załadunku/wyładunki muzycznych instrumentów dużych gabarytów i t.d.

W studiie bardzo poważnie mieć spiżarnie dla przechowywania podróżnych walizek przybyszych muzyków, a także dyplomantek i pokrowców od muzycznych instrumentów. Wszystko to musi zachowywać się POZA pomieszczeniami, związanymi bezpośrednio z nagraniem. Poza tym, że te przedmioty w odpowiedzi na brzmienie muzyki mogą stwarzać akustyczne problemy swoim gruchotem albo nie pożądanymi wibracjami, studio nabywa wyglądu czegoś średniego między ładownią i śmietniskiem, potem w studiie bardzo skomplikowano stworzyć odpowiednią twórczą atmosferę, w której muzyki mogą wykonywać muzykę.

Rysunek 10. Układanie studyjnego układu kanałów dla kabla, które będą znajdowały się pod podłogą studia. Jak kanały dla kabla są wykorzystane kanalizacyjne rury

I jeszcze jeden moment. Przy przeglądzie niektórych studiów do oczu wpadają… budowlane niedoróbki! To widziałem, między innym, i w Hiszpanii, i w portugalskich studiach. Istnieje taka odmiana «choroby»: dopóki studio buduje się – wszystko idzie swoją koleją; ale jak tylko włączyły i nabudowały monitory – od razu zaczyna się praca, i wszystkie listwy, obicie drzwi i inne zostaje się «na potem». Ale to «potem» już nie przychodzi nigdy. Personel studia do tego przywyka, ale postronnym ludziom do oczu rzuca się właśnie to (patrz rys.12).

Wszystko przelane powyżej są tylko zdającymi się bzdurami, i w wielu studiach temu nie użycza się należnej uwagi. Ale, uwierzcie, wszystko to o wiele ważniej za różny rodzaj drzwiowych rączek po 200 dolarów albo innego patosnego galimatiasu. Badawczy właściciele studiów, inżyniery dźwięku, operatorzy i projektanci użyczają tym pytaniom należną uwagę, ale przy dzisiejszym stanie industrii duża część studiów jest zbudowana nowicjuszami. A ponieważ wielu z nich brakuje rozumienie rzeczywistej doniosłości podobnych rzeczy, oni bardzo często obcinają budżet właśnie kosztem tego, zwłaszcza jeśli w trakcie budownictwa studia im przypatrył się jakikolwiek super-modny elektronowy procesor. Rzeczywiście, najbardziej autorytatywne studia również kupują te super-modny procesory, ale czy zastanawiał się ktokolwiek, z którego powodu właśnie te studia, że istnieją w ciągu wielu lat, stały się na tyle autorytatywnymi? Już w każdym wypadku nie zza najnowszego sprzętu… Albo nie tylko zza niego.

Wentyłacja i klimatyzowanie

Praktycznie jakiekolwiek studio nagrania znajduje się w izolacyjnej dźwiękowej błonie. Niestety, dobra izolacja dźwiękowa zwykle przewiduje hermetyczność i dobrą cieplną izolację, a ludzie, oświetlenie i elektronowy sprzęt wytwarzają znaczną ilość ciepła, dlatego wentyłacja i klimatyzowanie powietrza są obowiązkowymi i potrzebnymi umowami w studiach. W mniejszych pomieszczeniach na kształt wokalnych pokojów, gdzie zarazem mogą grać kilku ludzi, niekiedy dosyć prosto zwyczajnego wentylacyjnego układu. Ale w większości wypadków w studiach trzeba mieć i układ wentyłacji, i układ klimatyzowania.

Wentyłacja

Żeby zdobyć najlepsze wyniki od działania wentylacyjnego układu, należy pamiętać o kilka ważnych momentów. Jedna z głównych reguł świadczy, że dany układ nie powinien być wyjątkowo wyciągowym. Jeśli dla wentyłacji pomieszczenia wykorzystuje się tylko wyciągowy układ, to presja powietrza w pokoju obniża się, powietrze stają się bardziej rozrzedzonym. Każdorazowo przy odkryciu drzwi (albo zza innej przyczyny, na przykład, przez kanały klimatyzowania powietrza) zewnętrzne powietrze będzie wciągało się do pomieszczenia. Z reguły, takie powietrze jest dosyć zanieczyszczonym, ponieważ nie przechodzi żadnej filtracji. Kurz i brud będą postępowały do pomieszczenia razem z wejściowym powietrzem, brudząc pomieszczenie, a w oddzielnych wypadkach nie sprzyjano wpływając na stan wokalnego aparatu wykonawców. Zwyczajnie, ta część powietrza, która będzie postępowała przez wejściowe rurociągi systemu klimatyzowania, będzie filtrowała się i oczyszczała się; ale powietrze będzie postępowało i przez wyjściowe rurociągi tych układów, gdzie filtracja, z reguły, jest nie przewidziana. Co więcej, wywiewny układ może wciągać do pomieszczenia przez wyjściowe rurociągi układu klimatyzowania jeszcze brudniejsze powietrze, ponieważ oni mogą być powlokły się kurzem i tytoniowymi pokładami.

Rysunek 11. Możliwe miejsca rozmieszczenia kanałów dla kabla wewnątrz dekoracyjnej akustycznej błony studia (wizualizacja w programie ArchiCAD). a) z lewa są pokazane przyciskane osełki dekoracyjnej akustycznej błony studia, przyciskające warstwę ruberoidu do karkasa akustycznej błony; w zerwaniach między osełkami – miejsce dla uszczelki kanałów dla kabla; b) tenże wygląd, po zakończeniu wyrobu dekoracyjnej akustycznej błony

W pomieszczeniach z niskim poziomem powietrznego potoku – na przykład, w wokalnych pokojach – dość często jest możliwe wykorzystanie prostego nawiewnego odwietrznika, a wywiewny układ robić biernym; powietrze będzie swobodnie wychodzić przez wywiewne rurociągi odpowiednich rozmiarów. Dla tych wypadków, gdy trzeba powiększać poziomy powietrznego potoku, zwykle wykorzystują się odwietrzniki wyciągu, ale i w tym wypadku trzeba przestrzegać kilku głównych reguł. Z powodu, opisanego w poprzednim akapicie, układ powinien być obliczony tak, by działanie wywiewnych odwietrzników blokowało się w owych wypadkach, gdy wyłącza się nawiewny wentylacyjny układ, bo w tym wypadku wentylacyjny układ przetwarza się wyjątkowo do wywiewnego, co doprowadzi do rozcieńczenia powietrza. Co więcej, przepustowa przydatność wywiewnego wentylacyjnego układu nigdy nie musi przekraczać przepustową przydatność nawiewnego układu, inaczej to również będzie naprowadzało do rozcieńczenia powietrza w pomieszczeniu. W tym wypadku mądrze było by ograniczyć przepustową przydatność wywiewnego układu na poziomie 60-80% od przepustowej przydatności nawiewnego układu, co zależy w zasadzie od poziomu hermetyczności pomieszczenia i tego, na ile często w nim będą zwierzały się drzwi. W dobrze zaprojektowanych studiach potęga wywiewnego układu może praktycznie porównywać się z potęgą nawiewnej wentyłacji, bo w takich studiach pomieszczenia są bardziej hermetycznymi, a wymiana powietrza spełnia się w zasadzie tylko przez rurociągi układ u wentyłacji. Jednak w wielofunkcyjnych pomieszczeniach, które wykorzystują się jak studio czasami, trafiające w nich powietrze stopniowo podburza się przez okna, drzwi, sufit, dach i t.d. W tych wypadkach potęga wywiewnego układu powinna być o wiele mniej, ponieważ w tym wypadku ciężej będzie osiągnąć niektórej nadmiernej presji w pomieszczeniu.

Rysunek 12. Przykre niedoróbki... W tym wypadku personelowi studia zbraknęło cierpliwości, byle zakończyć dekoracyjną akustyczną obróbkę drzwi

Praca nawiewnego wentylacyjnego układu polega na wciągnięciu przez układ filtrowania powietrza do pomieszczenia zewnątrz. Przy czym może wykorzystywać się jak jeden filtr, tak i układ filtrów różnej specyfiki, które z reguły są niektórymi zmiennymi kasetami z filtrującymi elementami, które lekko można zamienić albo oczyścić. Po tym, nim trafić do pomieszczenia, potok powietrza przechodzi po kierunku od odwietrzników do tłumika albo serii tłumików. Taki sposób wentyłacji pozwala podtrzymywać w pomieszczeniu niektórą nadmierną presję. Dlatego przy odkryciu drzwi czyste i odfiltrowane powietrze będzie wychodziło z pomieszczenia, zarazem powstrzymując i nie przepuszczając do pomieszczenia brudne nie oczyszczone powietrze zewnątrz pomieszczenia. Podobne wentylacyjne układy podtrzymują czystość w pomieszczeniu i gwarantują wstąpienie do pomieszczenia tylko oczyszczonego powietrza. Przy wyjściu z pomieszczenia potok powietrza, z reguły, znów przechodzi przez tłumiki, które ze jednej strony nie dają możliwości ulicznym szumom trafić do pomieszczenia studia, a z innej strony – przygłuszają ten szum, który może wychodzić z boku studia na zewnątrz. Po tym powietrze wychodzi na zewnątrz, przechodząc w pewnych wypadkach przez powrotną klapę albo dymną zasłonkę. Powrotna klapa jest zasłonką, która przepuszcza powietrze tylko w jedną stronę. Tak, przy wyłączonym wentylacyjnym układzie, gdy zewnątrz dmie silny wiatr, powrotna klapa przeszkadza przedostawaniu się brudnego powietrza zewnątrz do wewnątrz studia. To również przeszkadza trafieniu do pomieszczenia kurzu z wywiewnych przewodów powietrznych, który mógł zbierać się w nich za czas eksploatacji studia. Dopuszcza się również montaż w układzie przeciwpożarowej zasłonki, która zamyka się i kryje powietrzny potok w przypadku, jeśli temperatura wewnątrz pomieszczenia wzbiera powyżej ustalonej granicy. To oznacza, że jeśli w przypadku powstania pożaru temperatura wewnątrz pomieszczenia wespnie się, dostęp tlenu będzie automatycznie zakryty, co zwolni rozpowszechnienie ognia i sprzyja jego gaszeniu. W pewnych wypadkach działanie przeciwpożarowych zasłonek kontroluje się przeciwdymnymi i/albo przeciwpożarowymi czujnikami, które wchodzą do kompletu przeciwpożarowej i ochronnej sygnalizacji.

Rysunek 13. Przykład układu wentylacyjnego dla studia, składającej się z trzech pomieszczeni. Są wykorzystane giętkie przewody powietrzne, na kształt obrysowanego na rysunku 15. Przy wejściu do studia (w lewym dolnym kąciku) można widzieć kanalne odwietrzniki i układy filtrowania

Trzeba również pamiętać i o to, że układ wentyłacji musi wyłączać się w tym przypadku, jeśli w studiie nikogo nie ma, inaczej przy gwałtownym powstaniu pożaru on będzie sprzyjać rozpowszechnieniu ognia, posilając jego tlenem. Na rysunku 13 pokazano, jak wygląda typowy wentylacyjny system zewnątrz studia, składającej się z trzech pokojów.

Dla układu wentyłacji stosuje się z reguły «akustyczne» przewody powietrzne (rysunek 14), składające się z cienkiej perforowanej aluminiowej podstawy, odwróconej 5-centymetrową warstwą łykowatego chłonnego materiału (na kształt mineralnej waty), nad której jest rozmieszczona warstwa folii metalowej. W tym rodzaju przewodów powietrznych powietrze przechodzi po dosyć gładkiej wewnętrznej powierzchni, frykcyjne utraty przy czym są minimalne, i oni trochę zarysowują się na przechodzeniu powietrznego potoku. Gładka wewnętrzna powierzchnia przewodu powietrznego musi posiadać znaczną akustyczną przejrzystością, byle dźwiękowe fale mogły przenikać przez ją do warstwy łykowatego chłonnego materiału, rozmieszczonego zewnątrz. Jeśli dźwięk nie zmoże lekko przenikać przez wewnętrzną błonę przewodu powietrznego, on będzie nader efektywnie udzielać się od jednego końca przewodu powietrznego do innego. I rzeczywiście, po gładkiej wewnętrznej powierzchni rury dźwięk może udzielać się na kilometrowe odległości z niewiarogodnie małymi utratami, ponieważ w tych umowach dźwiękowa fala nie może rozszerzać się. Właśnie wykorzystując tę zasadę «rury dla rozmów» na starych oceanicznych liniowcach mogły zabezpieczać przepiękny związek, nie patrząc na dużą odległość i duży zewnętrzny szum; na przykład, związek między kapitańskim mostkiem i maszynownią. Na rysunku 15 są pokazane «akustyczne» przewody powietrzne, które torują z tyłu chłonnego systemu studia.

Rysunek 14. Wzór przewodu powietrznego, wykorzystywanego dla układów wentyłacji studiów. On składa się z cienkiej perforowanej aluminiowej podstawy, odwróconej 5-centymetrową warstwą łykowatego chłonnego materiału, nad której jest rozmieszczona warstwa folii metalowej

Bardzo ważną jest również średnica przewodu powietrznego. Przy przechodzeniu jakiejkolwiek zadanej ilości powietrza przewód powietrzny dużej średnicy będzie zabezpieczał mniejszą szybkość przechodzenia powietrznego potoku, niż przewód powietrzny małej średnicy. Na przykład, przewód powietrzny o średnicy 20 centymetrów ma plac przecięcia w przybliżeniu 315 kwadratowych centymetrów, a przewód powietrzny o średnicy 30 centymetrów – blisko 709 kwadratowych centymetrów, co więcej niż do dwóch razy. Dlatego przy pompowaniu jakiejkolwiek zadanej ilości powietrza szybkość powietrznego potoku w 30-centymetrowym przewodzie powietrznym będzie więcej niż w dwa razy mniejszą, aniżeli w przewodzie powietrznym o średnicy 20 centymetrów. Ponieważ wskutek przechodzenia powietrznego potoku mogą stwarzać się szumy, związane z powstaniem turbulencji, jakiekolwiek zmniejszenie średnicy przewodu powietrznego będzie naprowadzało do drastycznego zwiększenia poziomu szumu wentylacyjnego systemu. Dla otrzymania możliwego do przyjęcia powietrznego potoku – na przykład, przy wentyłacji niewielkiego pokoju – minimalnie możliwym do przyjęcia można uważać przewód powietrzny o średnicy 20 centymetrów. Przy odpowiednich odwietrznikach przewód powietrzny takiej średnicy będzie zabezpieczał obieg powietrza w pomieszczeniu studia objętością w przybliżeniu 700 kubicznych metrów powietrza w godzinie. Dobrych rezultatów można domagać się również za pomocą kamer statycznej presji, które, na kształt tub w akustyce elektrycznej, pogodzą powietrzny potok w przewodzie powietrznym z powietrznym środowiskiem w pomieszczeniach studia.

Rysunek 15. Studio Sonobox, Hiszpania, Madryt. Uszczelka «akustycznych» przewodów powietrznych układu wentyłacji wzdłuż tylnej ściany kontrolnego pokoju. Na wszystkim placu ściany, również i nad przewodami powietrznymi, będą ustalone pułapki niskiej częstości, które pomyślnie «schowają» dany układ wentyłacji

Regulacja szybkości odwietrzników, jak w wypadku z oświetleniem, powinna wytwarzać się zmiennymi albo przełączającymi się transformatorami, ale w żadnym wypadku, w unikanie powstań przeszkód, nie elektronowymi środkami. Poza tym, w ukLadzie wentyłacji można wykorzystywać kanalne grzejniki powietrza i specjalne czujniki temperatury; taka decyzja jest dosyć efektywną dla podtrzymania w studiie pewnej temperatury w dosyć wąskich granicach.

Nie trzeba oszczędzać na tłumikach albo powietrznych filtrach. Poza tym, powietrzne filtry muszą w porę obsługiwać się. Przykry obserwować na niektórych studiach taką sytuację: jak gdyby i SSL 4000-j serii jest ustalony, i wszystki ostatni sprzęt jest podobnego rodzaju, a na ścianie w rejonie przepływu przewodu powietrznego – naleciałość kurzu i pajęczyna. To akurat jest «wskaźnik» nieobecności powietrznego filtru albo konieczności jego zamiany.

Układy klimatyzowania powietrza

Tak już złożyło się, że w fachowych studiach zawsze wykorzystywały się tradycyjne kanalne układy klimatyzowania powietrza, co w całości pozwalało powstrzymywać poziomy szumu nie powyżej za znak NC20 (czyli 20 dBA), a dość często nawet i niżej; przy czym objętość powietrznego potoku zachowywała się dosyć znaczną. Podobne układy i w nasz czas są czy nie jedynym sposobem prawidłowego klimatyzowania studyjnych pomieszczeni. Dlaczegoś ich tak rzadko można spotkać w studiach? Oto że myśli z tego powodu Philip Newell.

«Jak zawsze i bywa w takich wypadkach, te układy są dosyć drogie. Z początku lat 80-ch koszt studyjnego sprzętu począła lawinowe upadać. Częściowo z tego powodu na tyle lawinowe spadła godzinowa opłata dzierżawy studiów, przy czym w niektórych wypadkach dany zawał cen przekraczał rozumne zasięgi. W ten czas, gdy budżet budującego się studia składał blisko półtorej milionów euro, nabycie układu klimatyzowania kosztem 150 tysięcy euro nie wyglądało czymś niezwykłym. Z innej strony, gdy technologiczny postęp zrobił rzeczywistością kompletowanie studia pełnym zestawem sprzętu ogółem za 150 tysięcy euro, klasa którego prawie nie różni się od analogicznego zestawu sprzętu kosztem półtorej milionów euro, wiele osób czekają analogicznych cenowych zmian i układów klimatyzowania. Konkurencja między studiami nasiliła, realne ceny spadły, i wszystko to doprowadziło do takiej sytuacji, gdy koszt kanalnego układu klimatyzowania dla studiów średniego cenowego diapazonu stanął prawdziwie zbyt drogim. Należy powiedzieć, że dana sytuacja w zasadzie jest ruchoma handlowymi rzeczywistościami. Ależ dobre tradycyjne układy klimatyzowania – to istotna potrzeba fachowców, i zapotrzebowanie na nich jest nie mniejsze, a może być i więcej, aniżeli kilku dziesięcioleć temu.

Rysunek 16. Ustawienie klimatyzatorów w studiie. W celu obniżki szumów, tworzących się wymiennikami ciepła, w danym studiie oddały przewagę wykorzystaniu kilku niewielkich klimatyzatorów w zamian jednego dużego. Dlategoś klimatyzatory są rozmieszczone obok dobrze dempingowanego sufitu

Sytuacja ta jest dosyć dziwna i uciążliwa, ona czymś przypomina sytuację, która okresowo powstaje przy ocenie kosztu izolacji dźwiękowej studia. Ludziom dlaczegoś często zdaje się, że, na przykład, jeśli oni chcą «zaledwie» zajmować się w jakimś pomieszczeniu na bębnach, to koszt izolacji dźwiękowej tego pomieszczenia powinien być o wiele mniej analogicznej studyjnej izolacyjnej dźwiękowej obróbki. Tak samo ludziom również zdaje się, że taniej również powinen być układ klimatyzowania powietrza, przecież sprzęt dla nagrania stanął tańszy! Naprawdę, ani w jednym, ani w innym wypadku nie istnieje żadnej logiki.

Wszystko to doprowadziło do tego, że w zgodności z ekonomicznym punktem wzroku w wielu studiach zaczęły stosować się układy klimatyzowania innego rodzaju, tak zwane split-systemy. Chociaż po swoich eksploatacyjnych charakterystykach oni i nie były idealnym wyborem dla wykorzystania w studiach, jednak, oni są w wiele razy taniej za wyżej wymienione kanalne układy. I ponieważ ich wymienniki ciepła razem z odwietrznikami znajdują się wewnątrz studia (zewnątrz znajduje się tylko zewnętrzny blok-kompresor), oni stwarzają niektóre towarzyszące problemy szumu. W kontrolnych pokojach split-systemy zwykle wykorzystują się w samym «cichym» reżimie, ponieważ w tym wypadku wyrabiany nimi szum mniej szumu, wyrabianego hard-dyskami, odwietrznikami oziębienia i innym sprzętem, który często znajduje się w kontrolnym pokoju, ale którego tam naprawdę akurat być nie musi. Cóż do wykorzystania split-systemów na salach tonowych, to na pewien czas zapisu ich, z reguły, zdarzy się wyłączać. Na żal, to też niezupełnie dobrze, ponieważ takie fragmentaryczne włączanie i wyjątek klimatyzatora przeprowadza się stałymi spadkami temperatury wewnątrz sali tonowej, co nie bardziej najsprzyjającym sposobem zarysowuje się na nastrajaniach akustycznych muzycznych instrumentów. Jednak, nie patrząc na te problemy, dziś w studiach wykorzystuje się dosyć dużo właśnie split-systemów. W takim razie w pomieszczeniu przeważnie i praktycznie wykorzystywać kilka niewielkich klimatyzatorów podobnego rodzaju, czym jeden duży klimatyzator. Rzecz w tym, że niektóre niewielkie split-systemy w «cichym» reżimie zdolne generować szum na poziomie nawet niżej czym 30 dBA (na odległości do 1 metra).»

Od siebie dodam, że dobrze pokazały siebie w studyjnej praktyce klimatyzatory serii Compact firmy Fujitsu.

Przykład ustawienia klimatyzatorów na sali tonowej jest pokazany na rysunku 16.

W jakimkolwiek razie, dla projektowania systemów wentyłacji i klimatyzowania trzeba zapraszać profilowych fachowców, które we współpracy z projektantem Waszego studia zmogą domagać się najmożliwych do przyjęcia wyników. Ale bądźcie baczne, tu Was też czatuje niebezpieczeństwo! Nie wiele podobnych firm mogą pochlubić się obecnością rzeczywiście poprawnych fachowców, natomiast u nich w nadmiarze mogą okazać się nie różniące się skromnością marketingowcy. Związując się z podobnymi firmami stracicie pieniądze, ale tak i nie otrzymacie potrzebnej wentyłacji i/albo klimatyzowania w swoim studiie. Osobiście mi w tym pytaniu powiozło: fachowcy moskiewskiej firmy «Моновент» okazały się fachowcami rzeczywiście wysokiego klasu, rozumiejącymi z pół słowa studyjne wymagania. Jeśli kto zainteresuje się – zawiadomię ich adres.

Dokąd idzie industria nagrania?

Coraz więcej interesantów studiów skłonne więcej orientować się tylko na taniznę nadających się usług i stopują swój wybór na nie drogich studiach; bardzo niewiele z nich zamierzają opłacać te umowy i wygody, które zmogą zapewnić najlepsze kondycje dla najbardziej optymalnego zapisu. Na żal, pewne z nich zaczynają liczyć siebie kompetentnymi w pytaniach akustycznego designe albo że oni mają prawo wtrącać się do rozwiązania dosyć specyficznych pytań i robić wszystko według własnego mniemania. Zwyczajnie, niektóre rekomendacje mogą im pomóc, jednak tylko designerzy studiów, które mają za barami już niektóre doświadczenie poprzednich prac, mogą naprawdę pomóc właścicielom studiów uniknąć poważnych błędów.

Co dotyczy designe wnętrza, on dużo w czym zależy od tkanki, którą będą obszyte ściany studia. Zażywanie w designe studiów obicia ciemnych kolorów wizualnie robi te pomieszczenia mniej w rozmiarach. W studiach z dużymi pomieszczeniami to może pomóc stworzyć atmosferę niektórej intymności, ale w malutkich pomieszczeniach to przyjęcie może wywoływać klaustrofobię. Bardzo często powstaje konieczność robić niewysokie sufity w kontrolnych pokojach i w niewielkich pokojach dubbingu, dlatego prawidłowy dobór barwnej gamy oświetlenia może sprzyjać poprawie samopoczucia tam ludzi; inaczej oni mogą przeżywać uczucia przygnębienia. Jasne odcienie powierzchni odbijają więcej światła wstecz do pomieszczenia, oni skłonne dekoncentrować światło, robiąc jego przy tym mniej szorstkim dla odbioru. Oprócz tego, dla oświetlenia pomieszczenia z jasnymi powierzchniami będzie trzeba mniejszą potęgę oświetleniowego układu, wskutek czego będzie wyodrębniało się mniej ciepła, że z kolei zmniejszy obciążenie na układ klimatyzowania powietrza.

Bywają i anegdotyczne wypadki, jeden z których mi niedawno opowiedział Philip Newell. U właściciela angielskiego studia Watford przed zakończeniem jej rekonstrukcji zaistniały dosyć poważne finansowe trudności. Nareszcie on podjął nie tradycyjną decyzję, o której potem nie poskąpił: on przedłużał wydawać pieniądze w pełnej objętości na akustyczną obróbkę pomieszczenia, pragnąc wygospodarować na dekoracyjnej błonie, którą, jak on uważał, zawsze można będzie przerobić i trochę później. On poszedł na najbliższy rynek, dobrał sobie samą nie drogą tkankę i wrócił z kilku niewielkimi rolkami pozostałości tkanki, która była kupiona niezwykle tanio. Wiele czytaczy mogły widzieć w dużych sklepach podobne dzwonka tkanek, dywanu albo linoleumu, które są przepisane w «pozostałość» i sprzedają się taniej czym za pół ceny. Otóż, obejrzawszy kupioną tkankę, brygada budowniczych krytykowała jej, nie certując brutalnych wyrazów. Naprawdę, właściciel studia kupił białą tkankę z żółtymi prążkami, tkankę z błękitnymi kwiatkami na białym tle i tkankę z czerwiennymi kleksami na białym tle i innymi dziwactwami. Jednak, potem, jak różne rodzaje tkanki były skombinowane i podgonione pod pomieszczenie studia, w wyniku wyszło niewielkie przytulne studio z niewysłowionym odczuciem obszaru i wyjątkowo szczęśliwą i przyjemną atmosferą dla pracy w niej. Nawet sami skończeni sceptycy nie mogli zanegować, że wynik zakasował wszystkie oczekiwania!

Wyniki bywają absolutnie przeciwległe w tych wypadkach, gdy właściciele studiów najmują designerów wnętrz, którym w większości wypadków napluć na akustyczne właściwości pomieszczeni i na konieczność ich dotrzymania. To zdarza się dosyć często, zwłaszcza gdy przyszli właściciele studiów znajdują się w niewoli własnej ciemnoty stosunkowo rzeczywistych potrzeb studia i uważają, że dla sukcesu studia o wiele ważniej jest jej dobrze prezentujący się wygląd przy nader pośrednim brzmieniu, czym fantastyczne brzmienie studia, jeśli dla tego nawet niekiedy zdarzy się ustąpić designe wnętrza.

Zwyczajnie, estetyka studiów nagrania jest ważnym aspektem pracy jakiegokolwiek projektanta studia, ale pamiętacie, że dobry projekt zaledwie może (ale nie zobowiązany!) jednoczyć i włączać estetycznie atrakcyjne idee. Nie jest tajemnicą, że estetyczne wymagania niektórych designerów wnętrz bardzo często idą kategorycznie niezgodnie z akustycznymi wymaganiami do pomieszczeni studiów. Designe wnętrza studiów – ważne pytanie, które nie cierpi lekkomyślnego i nie fachowego podejścia. Wniosek z wszystkiego powiedzianego jest następny: jeśli chcecie domagać się rzeczywiście dobrego rezultatu, to jest możliwe tylko przy szacunkowej współprace fachowców różnego ukierunkowania. Innego nie dano.

W tym artykule zabrzmiały kilku zapobiegań, między innym, w pytaniach wyboru fachowców wentyłacji albo designerów wnętrz. Tak już wyszło, że w różnych obwodach ludzkiej działalności są ludzie, które lubią swoją pracę, pragną robić jej z wyższą jakością, i po wynikach tej pracy nie tylko zarabiają pieniądze, ale i otrzymują od zrobionej pracy zadowolenie. Ale istnieje i dużo tzw. «fachowców», główny i jedyny cel których – wziąć u Was więcej pieniędzy, i nic większego. Na żal, spotykają się tacy ludzie i wśród projektantów studiów, chociaż nazywać ich «projektantami» jakoś nawet mowa nie obraca się. Na którą chytrość oni tylko są nie zdolne! Chociaż są niektóre oznaki, odróżniające takich «fachowców».

Po pierwsze, to agresywna reklama i marketing, graniczący z impertynencją. Oni sami nazwali siebie Maistrami (właśnie, z dużej litery!), nie certując, opowiadają «czym jesteśmy lepsze za innych» (???), rozmieszczają na swoich stronach internetowych «wdzięczne odzewy» interesantów, które trafili do nich na wędkę (a propos, spróbujcie znaleźć tam chociażby jeden negatywny odzew!), i tak dalej. Akurat takimi metodami pracują różne kabalarki/ekstrasensy/uzdrowiciele, odurzające ludzi, ale nie zapominające przy tym brać u nich pieniądze, i niemałe. Wspomnicie, jak kiedyś jeden dziwak w każdą niedzielę z ekranu telewizora «ładował» wodę, jak inny jemu podobny robił operacje «na odległości» i każdorazowo, pojawiając się na ekranie telewizora, zaczynał swoje show z czytania wdzięcznych listów «wydobrzałych» pacjentów. Są widzianymi analogie?

Po drugie, podobnych «fachowców» można dowiedzieć się po ich manierze kontaktów z potencjalnym zleceniodawcą. Oni zawsze i we wszystkim zgadzają się z nim. Chcecie studio? Prosi! Chcecie na tym placu dwóch studiie? Bez problemów! Trzy? Raz plunąć! Chcecie izolację dźwiękową w 200 decybełów? My i nie takie robiły! Akurat taką cyfrę – 200 decybełów – niedawno gwarantowała zleceniodawcam niektóra moskiewska firma. Z taką izolacją dźwiękową można i atomową bombę wysadzać! Pamiętacie, największy sukces takich «fachowców» – to zleceniodawca z grubym portfelem i absolutną ciemnotą w sferze nagrania. Przecież nie jesteście jednym z nich? A propos, jestem znajomy z pracami tej moskiewskiej firmy. Wszystek «projekt» polega na «remoncie» ścian i sufitów przemysłowymi dźwiękoizolującymi materiałami i wstawce wewnętrznych studyjnych okien z szkieł szczelinowych. Wszystko! Potem owo, że wyszło, dlaczegoś nazywają studiem (albo nawet «Piosenką»), chociaż nawet z punktu widzenia designe wnętrza to więcej podobnie do sali operacyjnej. Dalej – według znajomej już reguły: nie jest poważnie, co wyszło; poważnie, jak to zleceniodawcam podnieść! I wiele osób na to prowadzą się! A propos, pociesznie zachowują się interesanci takich «projektantów», które z czasem zrozumiały, że oni zostały oszukane. Oni prosto… milczą! Któż wyznaje, że wyrzucił 10-20 albo więcej tysięcy dolarów wyjątkowe po własnym głupstwie!

Po trzecie, podobnych «fachowców» wydaje plątanina w terminach. Oto kilka «obokstudyjnych pereł» z periodyków i Internetu.

W artykule jednego «projektanta» studyjne monitory (kontrolne agregaty) są nazwane «kolumienkami». To wszystko jedno, byle arcymistrz haniebnie nazwał hetmana królową.

A oto podpis pod zdjęciem kontrolnego pokoju na jednej ze stron internetowych: «Dla pokoju aparatnego lepiej dobrać meble łukowych form». Mam pytanie – dlaczego?

A oto jeszcze: «Budownictwo studia – to piosenka!» Ładnie, tak czy nie? A myślałem, że budownictwo studia – to akustyczne rozliczenie, praktyczne doświadczenie, koncentracja twórczych i intelektualnych zdolności. A to, okazuje się «piosenka»! Daleko możemy pójść z takim podejściem.

Po czwarte, nie należy mówić o moralność i przyzwoitość takich «fachowców». Tak, na stronie internetowej jednego z nich wyłożyły się całkiem i częściowo odcinki moich płci, a także płci Philipa Newella, Olega Naumenko i innych autorytatywnych ludzi. Czy bywa piractwo porządnym? To jest przecież banalna kradzież.

Czyżby ktoś chce, byle jemu akurat tacy ludzie projektowali studio? W takim już wypadku lepiej budujcie sobie studio same. Nawet jeśli to i będą wyrzucone pieniądze, suma ich będzie znacznie mniej.

Podczas swojego pobytu w Zachodniej Europie interesowałem się, czy istnieje tam taki problem? Okazało się, że istnieje. Ale jego rozmach jest o wiele mniej i on nie ma systematycznego charakteru. Może dlatego Europa i żyje jak Europa, a my, jak możemy… Oto że odpowiedział na to pytanie Philip Newell:

«Muszę uznać owo, że niektórzy projektanci studiów – zwłaszcza owe, które patrzą na to jak na biznes – idą na takie kompromisy, jeśli oni widzą w tym dla siebie ponętne biznesowe perspektywy i, więc, możliwość otrzymać dochód dodatkowy.

Jak rozumiecie, nie istnieje żadnych prawnych metod, za pomocą których można było by zapobiec tej bachanalii, a niektórzy zwolennicy filozofii marketingu mogą nawet aprobować składający się szablon, ale naprawdę to całkiem nie sprzyja przesuwaniu funkcjonalności studiów.

Specjalnie o to tu wspominam po to, żeby zamarkować ten fakt, że jeśli jakiekolwiek studio wygląda zadziwiająco z glansowanej okładki czasopisma, i nawet jeśli podpisano, że ona jest zaprojektowana designerem z wysoką reputacją – to jeszcze całkiem nic nie oznacza! Nie fakt, że takie studio jest rzeczywiście dobrym studiem, bo po zdjęciu nie można wysnuć, że wskazanemu projektantowi była nadana dostateczna miara wolności w uchwale decyzji po kontroli akustycznych właściwości studia, że podczas budownictwa wszystkie jego rekomendacje wykonywały się doskonale, a w pewnych wypadkach właściciele studiów nazwiskiem projektanta prosto przysłaniają się. Jeden z problemów w pracy designerów studiów polega na tym, że dość często dobre akustyczne właściwości studia mogą być zaofiarowane na korzyść doskonałych bzdur, że posiadają wizualnym powabem.

Sądzicie sami. Właściciel jednego studia poskąpił pieniądze na odpowiednie antywibracyjne umocnienia układu klimatyzowania powietrza, ale w owym że czasie on zdecydował kupić 24 drzwiowych rączki kosztem po 60 euro każda. Właściciel innego studia zrezygnował finansować układ zasilania elektrycznego studia odpowiedniej jakości, natomiast nie poskąpił pieniędzy na pokrycie podłogi kosztem blisko 100 euro za kwadratowego metra, chociaż z czasem znaczna część tej podłogi była zakryta mixerem, rack-kontuarami i innym sprzętem. I te przykłady można przedłużać.

W filozoficznym planie istnieje odmienność między projektantami studiów, które zarabiają pieniądze budownictwem dobrych studiów, i tymi, kto patrzy na to wyjątkowo jak na biznes, byle mieć możliwość zarobić pieniądze. Prawdopodobnie, że ostatnie będą lżej zmieniać własną opinię na dogadzanie designerom wnętrz. Nie mogę również nie powiedzieć, że niektórzy właściciele studiów właśnie nalegają na nabyciu niektórych rzeczy, zza których studio wygląda z dużym patosem, nawet jeśli ten patos osiąga się do straty akustycznym i eksploatacyjnym możliwościom studia. I tu już od człowieka zależy, czy pójdzie on na nie możliwe do przyjęcia kompromisy albo będzie bronić wprawdziwie naukowe podejścia, uzasadniono nazywając siebie przy tym projektantem studiów.»

Na tym wyrażeniu autorytatywnego fachowca chciało się by postawić cętkę. Chociaż niektóre «fachowcy» (do czego już nawet doszło!) podają wątpliwości nawet jego kompetencji. Spytacie, dlaczego? Wszystko prosto: w mętnej wodzie im lekko «schwytać rybkę», oto i mącą…

Tak dokąd idzie industria nagrania???

Tłumaczenie z rosyjskiego – Andrzey Baszmakow

«Install Pro», №34 (4-2005)

Popularity: 34% [?]

Share this Page:
Digg Google Bookmarks reddit Mixx StumbleUpon Technorati Yahoo! Buzz DesignFloat Delicious BlinkList Furl

Comments are closed.